‘อ่าน…อีกครั้ง’ ในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ: การเกิดใหม่ของนักอ่าน

เมื่องานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติครั้งที่ 46 และงานสัปดาห์หนังสือนานาชาติครั้งที่ 16 ดำเนินกิจกรรมมาถึงวันที่ 3 ของการจัดงาน หลายคนอาจมีโอกาสได้เข้าไปเลือกซื้อหนังสืออย่างมีความสุขมาบ้างแล้ว หลายคนอาจกำลังวางแผนว่าจะไป นอกจากหนังสือมากมายที่มีให้เลือกสรรเหมือนทุกครั้ง ‘สมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย’ ร่วมกับอุทยานการเรียนรู้ (TK PARK) มีความภูมิใจนำเสนอนิทรรศการที่ไม่อยากให้บรรดานักอ่านพลาดโอกาสในการเข้าชมอีกด้วย นั่นคือ ‘นิทรรศการ อ่าน…อีกครั้ง’ ซึ่งเป็นคล้ายหัวใจของงานในครั้งนี้

ในศตวรรษ 21 ที่มวลมนุษยชาติล้วนได้รับมรดกทางความรู้ซึ่งถ่ายทอดมาจากบรรพชนผ่านสื่อหลายรูปแบบอย่างมีวิวัฒนาการ ตั้งแต่แผ่นดินเหนียว ภาพวาดในถ้ำ จารึกบนแผ่นหิน-โลหะ ใบลาน มาจนถึงหมึกพิมพ์บนแผ่นกระดาษ ย้ายมาสู่หน้าจอคอมพิวเตอร์และโทรศัพท์มือถือ ซึ่งมนุษย์คิดค้นขึ้นเพื่อบรรจุสารโดยมีการ ‘อ่าน’ เป็นเครื่องมือในการถอดรหัส

แต่ข้อเท็จจริงที่พบคือคุณภาพการศึกษาในประเทศไทยกลับลดต่ำลงถึงขั้นวิกฤติ โดยเฉพาะด้านทักษะทางภาษาอันเป็นรากฐานของการเรียนรู้ของทุกสาขาวิชา

ดังนั้น การสร้างวัฒนธรรมการอ่านให้แข็งแรง จึงมีความจำเป็นที่ต้องทำอย่างเร่งด่วน เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และวัฒนธรรม ที่หมุนไปข้างหน้าอย่างรวดเร็วจากผลกระทบของการพัฒนาเทคโนโลยี

คณะผู้จัดทำนิทรรศการจึงคัดเลือกหนังสือเล่มสำคัญของโลก (ที่มีการแปลเป็นภาษาไทย) จัดแสดงไว้ในมุม หนังสือเปลี่ยนโลก’ ไม่ว่าจะเป็น ‘วอลเดน’ ต้นแบบแนวคิดอารยะขัดขืนของพลเมือง ผลงานของ เฮนรี่ เดวิด ธอโร (1854), ‘ประวัติย่อของกาลเวลา’ หนังสือวิทยาศาสตร์ที่ทรงอิทธิพลที่สุดของยุคสมัยนี้ โดย สตีเฟน ฮอว์กิ้ง หรือ วรรณกรรมเพื่อการปลดปล่อยข้ามพรมแดน อย่าง ‘หนึ่งร้อยปีแห่งความโดดเดี่ยว’ ของ กาเบรียล การ์เซีย มาร์เกซ ผู้บุกเบิกงานเขียนแนวสัจนิยมมหัศจรรย์

เชื่อมโยงไปสู่เรื่องราว ‘ปฐมบทการอ่านในสยาม’ ที่บอกเล่าวิวัฒนาการตั้งแต่การจัดตั้งโรงพิมพ์ในยุคหมอบรัดเลย์ การขยายตัวของโรงพิมพ์ในสมัยรัชกาลที่ 5  การมีพระราชดำริจัดตั้งหอสมุดวชิรญาณสำหรับคนทั่วไป และการศึกษาที่ขยายตัวจากชนชั้นสูงมาสู่มวลชน นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงเครื่องพิมพ์สมัยโบราณที่สั่งจากประเทศอังกฤษเข้ามาใช้งานในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2375, สมุดจินดามณี, โคลงจินดามณี ซึ่งมีต้นกำเนิดในสมัยกรุงศรีอยุธยา

และนับตั้งแต่เกิดการผลิตหนังสือเพื่อการอ่านในสังคมไทยอย่างกว้างขวาง หนังสือสำคัญจากศาสตร์หลากหลายแขนงที่กระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในมิติต่างๆ หนังสือเล่มสำคัญจึงได้รับการนำมาจัดแสดงอยู่ในมุม ‘หนังสือ เปลี่ยนไทย’ เช่น ‘คู่มือมนุษย์’ โดย พุทธทาสภิกขุ พระปัญญาชนชาวไทยที่มีความโดดเด่นที่สุดคนหนึ่ง, ‘ลูกอีสาน’ งานเขียนของ คำพูน บุญทวี  ที่ได้รับรางวัลนวนิยายดีเด่นของคณะกรรมการพัฒนาหนังสือแห่งชาติ ปี 2519 ได้รับรางวัลซีไรต์ ปี 2522 และยังได้รับการแปลเป็นภาษาต่างประเทศอีกหลายภาษา

หรือแม้แต่วรรณกรรมอมตะที่มีการนำมาสร้างทั้งในรูปแบบภาพยนตร์และละครโทรทัศน์หลายต่อหลายครั้งอย่าง ‘คู่กรรม’ ของ ทมยันตี ก็ได้รับเลือกเช่นกัน โดยข้อมูลเกี่ยวกับนิทรรศการครั้งนี้มีอยู่ในเอกสารประกอบที่วางอยู่บนโต๊ะด้านหน้า สามารถหยิบติดไม้ติดมือกลับไปอ่านที่บ้านต่อได้

นอกจากนี้ยังมีบอร์ดกว้างๆ ที่ชื่อ ‘ยังจะอ่านอีกทำไม มีอะไรให้ทำอีกตั้งเยอะ’ สำหรับให้ผู้ร่วมงาน ขีดเขียนระบายความในใจถึงเหตุผลที่ยังคง ‘รัก’ การอ่านหนังสืออีกด้วย

ทั้งหมดที่กล่าวเป็นเพียงบางส่วนเท่านั้น หากนักอ่านแวะมางานสัปดาห์หนังสือครั้งนี้ อย่าลืมไปเยี่ยมชม ‘นิทรรศการ อ่าน…อีกครั้ง’ เต็มรูปแบบ ได้ที่บริเวณเมนฟอร์เย่ หน้าห้องเพลนารี ฮอลล์ ตั้งแต่วันนี้จนถึงวันที่ 8 เมษายน 2561 วันสุดท้ายของงานสัปดาห์หนังสือ

เมื่อใดที่คุณเริ่มอ่าน คุณจะไม่มีวันอ่านอย่างเดียวดาย เพราะคุณเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการอ่านที่สืบเนื่องมาอย่างยาวนานและตลอดไป และคุณกำลังทำเช่นเดียวกับนักอ่านอีกหลายล้านคนทั่วโลก

…You’ll Never Read Alone…